Het u ‘n handelsbeperkingsklousule in u dienskontrak?

Het u ‘n handelsbeperkingsklousule in u dienskontrak?

Die COVID-19 pandemie het baie mense in ‘n nuwe of meer kreatiewe rigting gedwing. Om by ‘n nuwe werk en/of besigheid te begin, mag dalk vir sommiges, een van die mees opwindende of stresvolle keuses wees. In ‘n situasie waar ‘n werknemer slegs oor die vaardighede van sy/haar huidige beroep beskik, en dan beperk word om hierdie vaardighede uit te oefen, kan die werknemer se reg om ‘n inkomste te verdien, ‘n moontlike probleem inhou vir die afdwingbaarheid van ‘n handelsbeperking.

Wat is ‘n handelsbeperking en waarom is hierdie tipe klousules omstrede?

In kort, ‘n handelsbeperking is ‘n ooreenkoms tussen ‘n werkgewer en ‘n werknemer, of ‘n bepaling in ‘n dienskontrak wat ‘n werknemer beperk om gedurende ‘n bepaalde tydperk met ‘n mededinger van die werkgewer ‘n dienskontrak aan te gaan of ‘n onderneming te stig wat in kompetisie is met die werkgewer, binne ‘n gespesifiseerde geografiese gebied na diensbeëindiging.

‘n Handelingsbeperkingsklousule het ten doel om ‘n maatskappy/besigheid ‘n redelike en ‘n wettige beskerming te bied teen die uitbuiting van sy eie belange, insluitende maar nie beperk tot die klandisiewaarde, vertroulike inligting en kliëntelyste van die maatskappy.

Handelsbeperkingsklousules is omstrede omdat dit ’n konflik van basiese regte behels. Aan die een kant, is daar handelsvryheid, wat ’n erkende reg in die grondwet is, en, aan die ander kant, is daar algemene kontrakvryheid wat daarop staatmaak dat partye aan kontrakte gebonde is.

Is ‘n handelsbeperking redelik? Is dit billik?

Elke persoon se fundamentele regte op vryheid van handel, beroep en professie word in ons Grondwet erken. Artikel 22 van die Grondwet reguleer en beskerm die beoefening van ʼn bedryf, beroep of professie, maar dit kan nie in isolasie gesien word nie. Die reg op waardigheid, die reg om nie aan dwangarbeid onderwerp te word nie, vryheid van assosiasie en die reg op billike arbeidspraktyke, moet ook in aanmerking geneem word. Die vryheid om ‘n beroep te beoefen, is dus ‘n belangrike mensereg, want dit is ‘n manier om waardigheid en selfrespek te handhaaf en meer belangrik, ‘n ekonomiese bestaan te kan maak.

In die saak van Magna Alloys & Research v. Ellis, het die hof, die volgende beginsels neergelê:

Elke beperking van die handelsooreenkoms wat deur ‘n werknemer onderteken word, word as wettig en afdwingbaar beskou, en dat die onus op die werknemer rus om te bewys dat die beperking onredelik en strydig met openbare beleid is.

Om te bepaal of ‘n beperking afdwingbaar is, al dan nie, sal die howe die volgende faktore oorweeg:

• duur van die beperking;
• geografiese gebied waarop die beperking van toepassing is;
• of ‘n betaling aan ‘n werknemer gemaak is ten opsigte van handelsbeperking;
• of die werknemer steeds die vermoë het om geld te verdien; en
• die eiendom of bate wat die werkgewer wil beskerm.

Die bewyslas, om verligting te verkry, van ‘n beperkingsklousule, rus op die party wat dit betwis. Dit is ook belangrik om te weet dat die handelsbeperkingsklousule in ‘n dienskontrak, nie die regte van derde partye kan beperk nie en afdwinging van die handelsbeperkingsklousule teen openbare beleid sal wees. Indien ‘n finansiële adviseur byvoorbeeld sal besluit om sy/haar dienskontrak te beëindig, en ‘n bestaande kliënt dan verkies om steeds die adviseur te ondersteun, bly dit die grondwetlike reg van die kliënt om te besluit met wie hulle besigheid wil doen. Die onus rus op die party wat beweer dat kliënte weggerokkel is.

In die saak van Basson v Chilwan, het die hof bevind dat die afdwinging van ‘n handelsbeperking teen openbare belang sou wees indien dit verhoed dat die werknemer, by diensbeëindiging, vrylik aan dieselfde beroep of bedryf kan deelneem, mits die beskermbare belange van die werkgewer nie geskend word nie. Die hof het ook beslis dat ‘n persoon geregtig is om sy/haar vaardighede saam te neem, selfs al word daardie vaardighede deur sy/haar voormalige werkgewer se opleiding verwerf, en dat hy/sy vry is om sy/haar brood te verdien in sy gekose beroep.

Is die handelsbeperking in jou dienskontrak geregverdig?

Die howe sal moontlik nie ‘n algemene, ‘one size fits all’ en vae handelsbeperking afdwing nie. Dus moet die werkgewer die nodige omsigtigheidsondersoek doen en professionele regsadvies inwin om vas te stel of die werkgewer ‘n duidelike identifiseerbare belang het wat die insluiting van ‘n handelsbeperking regverdig.

So óók, moet werknemers regsadvies inwin voordat hulle instem tot die handelsbeperking in ‘n dienskontrak wat moontlik onredelik en nadelige bepalings en voorwaardes kan bevat.

Die manier waarop die handelsbeperkingsklousule, in ‘n kontrak geformuleer word, is dus van kritieke belang. Of die beperking van handel redelik is al dan nie, moet beoordeel word op grond van die omstandighede wat tydens die aangaan van die kontrak ontstaan, en nie op die tydstip waarop dit verbreek is nie. Ten slotte, maak altyd seker dat u die omvang en gevolge van enige ooreenkoms begryp voordat u pen op papier plaas.

 

Artikel deur Elzaan Schoeman, Kandidaat Prokureur. Kontak gerus office@rgprok.com vir enige navrae.


0

Related Posts

VOORAF REGSADVIES MET DIE…

VOORAF REGSADVIES MET DIE KOOP / VERKOOP VAN EIENDOM? Vir baie van ons is die voorreg om jou eie huis te besit, die begin van welvaartskepping en sekuriteit. Veral wanneer…
Read more

TESTAMENT ONGRONDWETLIK VERKLAAR

TESTAMENT ONGRONDWETLIK VERKLAAR   Testeervryheid was allerweë beskou as die laaste bastion van privaatregtelike vryheid waaroor die individu beskik het.  Dit is tog immers die individu se vryheid van keuse…
Read more